Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch. Khi tim co bóp, máu sẽ được đẩy đi và ép vào thành của động mạch làm cho thành động mạch căng ra và được gọi là huyết áp tâm thu (huyết áp cao nhất). Sau co bóp, tim sẽ giãn ra và lúc đó thành động mạch sẽ co lại về trạng thái ban đầu, số đo tại thời điểm này là huyết áp tâm trương (huyết áp thấp nhất).
Khi nào được gọi là nâng cao huyết áp?
Ở người bình thường chỉ số huyết áp là 120/ 80mmHg. Tổ chức Y tế toàn cầu (WHO) quy định, người bị THA lúc có chỉ số đo huyết áp từ 140/90mmHg trở lên, trong đó, nâng cao độ I, từ 140 - 159/90 - 99mmHg; nâng cao độ II, từ 160 - 179/100 - 109mmHg và nâng cao độ III, khi huyết áp từ 180/110mmHg trở lên. WHO quy định, huyết áp mục tiêu là huyết áp dưới 140/90mmHg, riêng người bị đái tháo đường, huyết áp chỉ tiêu phải dưới 130/80mmHg. Tuy vậy, do nhịp sinh học huyết áp của 1 người thông thường cũng có dao động rõ rệt, huyết áp thường cao dần từ lúc thức giấc buổi sáng và gia nâng cao nhiều hay ít tùy thuộc về sự vận động và trạng thái tinh thần. Vì vậy, lúc ngủ huyết áp đỉnh sẽ thấp hơn lúc làm việc thông thường khoảng 20mmHg, cao hơn đỉnh khi buổi chiều là 10%. Huyết áp thông thường cũng có thể đánh tráo và biến thiên theo thời gian (huyết áp tối thiểu về khoảng từ một - 3 giờ sáng, lúc đang ngủ say và huyết áp cao nhất về khoảng từ 8 - 10 giờ sáng).
Những biến chứng nguy hiểm
Theo WHO, THA là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Bệnh diễn biến âm thầm, tiến triển kéo dài từ 15 - 20 năm hoặc lâu hơn nữa mà người bệnh chẳng phải biết. Bởi vì, hầu hết THA thường không có biểu hiện gì đáng kể (trừ một số ít có nhức đầu, chóng mặt...) cho tới khi người bệnh nhập viện mới biết mình bị bệnh. Hầu hết THA không rõ nguyên nhân, duy nhất 1 số thấy có yếu tố thuận lợi như: béo phì, mỡ máu cao, đái tháo đường, hoặc có 1 tỉ lệ nhất định do di truyền. Lý do THA có hại cho sức khỏe, thậm chí gây biến chứng nguy hiểm, bởi vì lúc bị bệnh THA, áp lực trong mạch máu bị tăng lên và theo thời gian sẽ làm thành của động mạch mất tính đàn hồi và trở thành xơ cứng, đặc biệt các trường hợp đã có xơ vữa động mạch. Vì áp lực tác động thường xuyên lên thành động mạch làm cho động mạch bị giãn, lớp nội mạc bị nứt, vỡ, bởi vậy ngoài hiện tượng có thể gây phình động mạch (nhất là phồng động mạch chủ) còn có thể mảng xơ vữa bong ra đi theo mạch máu làm tắc mạch rất nguy hiểm. Phình động mạch chủ nếu như không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể bị vỡ, gây chảy máu và dẫn đến tử vong. Xơ vữa động mạch làm hư hại mạch máu, nhất là mạch máu của tim dễ hình thành các cục máu đông từ đó ngăn chặn việc mang đến máu cho tim làm giảm hiệu quả hoạt động của tim và cũng gây tổn hại các mô của tim dẫn tới chứng đau thắt ngực. Đồng thời, THA làm tim hoạt động mạnh hơn, từ đó cơ tim dày lên, đặc biệt tâm thất trái (phì đại tâm thất trái) ảnh hưởng tới khả năng hoạt động của tim dễ dẫn tới tim to ra và suy tim.
Một loại tác hại khác do THA gây ra là có khả năng làm nâng cao nguy cơ xuất huyết não (đột quỵ). Theo các nghiên cứu, THA là nguyên do của 80% các cơn đau tim và đột quỵ. Bởi vì, khi THA sẽ làm suy yếu các mạch máu nhỏ trong não khiến chúng bị vỡ. Nếu mạch máu não yếu sẽ làm hạn chế lưu lượng máu tới não gây nên tình trạng rối loạn tuần hoàn não (hoa mắt, chóng mặt, suy giảm tiếp nhân thức nhẹ), thiếu máu não thoáng qua, giảm trí nhớ. Nếu đứt mạch máu não gây chảy mãu não, tụ máu não dẫn tới liệt, nặng hơn sẽ dẫn tới hôn mê và tử vong...
Ngoài ra, THA sẽ làm ảnh hưởng tới chức năng của thận do các mạch máu trong thận bị tăng áp lực dẫn đến hư hại, từ đó bệnh THA sẽ gia tăng, bởi vì, thận là một trong những bộ phận đóng vai trò giữ cho huyết áp của cơ thể được thông thường (điều tiết các chất dịch của cơ thể, muối... từ đó điều chỉnh huyết áp). THA còn gây bệnh lý vào mắt do các mạch máu của mắt bị thu hẹp làm cho máu đến nuôi dưỡng kém. THA có thể ảnh hưởng đến rối loạn chức năng tình dục nam (giảm đam mê muốn, cương dương…) và có thể làm ảnh hưởng đến giấc ngủ (rối loạn giấc ngủ). Các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng nếu như bị ngưng thở lúc ngủ nghiêm trọng góp phần làm tăng nặng bệnh THA kể cả khi người bệnh dùng thuốc điều trị bệnh THA.
Lời khuyên của thầy thuốcĐể giảm thiểu đến mức tối đa tác hại của bệnh THA, người bị THA cần kiểm tra huyết áp thường xuyên, rất tốt nhất là đo huyết áp ngày 1 lần. Tuy nhiên, phải biết cách đo nếu máy đo bằng tai nghe; ví dụ dùng máy điện tử cần có loại rất tốt (chính xác). Trước khi đo huyết áp cần nghỉ ngơi 15 phút và trước đó không dùng chất kích thích (rượu, bia, thuốc lá...). Cần dùng thuốc đều đặn hàng ngày và nghe theo hỗ trợ tư vấn của bác sĩ khám bệnh cho mình. Người bị THA vẫn có thể tập thể dục nhẹ nhàng, đều đặn không nên tham dự các động tác, bài tập khó, mạnh... Cần có chính sách ăn, uống hợp lý (kiêng mỡ, rượu, bia...).
PGS.TS. BÙI KHẮC HẬU
0 nhận xét:
Đăng nhận xét